1. Trung Quốc: kênh Mỹ thu hẹp mạnh, xuất khẩu bước vào chu kỳ điều chỉnh
Trung Quốc từ lâu là nhà sản xuất và xuất khẩu LVT, sàn đàn hồi thương mại PVC lớn nhất thế giới, nhưng tổng xuất khẩu đã giảm so với cùng kỳ từ năm 2022, với thị trường Mỹ là lực cản chính. Mỹ lâu nay chiếm hơn 40% xuất khẩu sàn của Trung Quốc; với thuế cơ bản 25% cộng thêm các hạn chế thương mại bổ sung, thuế suất tổng hợp có thể vượt 55%, bóp nghẹt biên lợi nhuận.
Khách hàng nước ngoài tự nguyện chuyển đơn hàng sang các nhà máy Đông Nam Á, và sản lượng vận chuyển từ Trung Quốc sang Mỹ đã giảm hơn 44% so với cùng kỳ. Đồng thời, lạm phát kéo dài tại châu Âu và Mỹ cùng thị trường bất động sản thương mại yếu đã cắt giảm ngân sách thu mua hải ngoại. Nhiều nhà máy định hướng xuất khẩu đang tái định vị: một số xây nhà máy tại Việt Nam để tránh thuế quan, số khác chuyển sang cải tạo đô thị trong nước và vật liệu xây dựng cho thị trường nông thôn. Việc Gerflor quyết định xây nhà máy tại chỗ ở Thường Thục và hấp thụ năng lực sản xuất vào thị trường nội địa là phản ứng điển hình trước biến động xuất khẩu toàn cầu.
2. Việt Nam: lợi thế ngắn hạn phai nhạt và xuất khẩu giảm mạnh
Việt Nam từng tiếp nhận lượng lớn đơn hàng Trung Quốc đi Mỹ nhờ lợi thế thuế quan, và xuất khẩu sàn tăng vọt trong năm 2020 và 2021, nhưng doanh số bán ra nước ngoài đã yếu đi trong ba năm qua. Nguyên nhân chính là các đợt kiểm tra truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng gắt gao do hải quan Hoa Kỳ áp dụng, xem xét kỹ xuất xứ nguyên liệu; một số nhà sản xuất hàng đầu bị yêu cầu tạm dừng giao hàng từ nhà máy tại Việt Nam và thu hồi hàng đang trên đường, buộc phải cắt giảm sản lượng lớn.
Chuỗi cung ứng nội địa của Việt Nam chưa hoàn chỉnh: lớp mài mòn, nhựa PVC và lớp đệm IXPE vẫn phải nhập từ Trung Quốc, trong khi chi phí lao động và nhà xưởng tăng mỗi năm và lợi thế chi phí ngày càng thu hẹp. Thêm vào đó là thị trường bất động sản Mỹ hạ nhiệt và các nhà nhập khẩu thận trọng đã chuyển đơn hàng lớn dài hạn thành đơn hàng thử nghiệm nhỏ, khiến tăng trưởng xuất khẩu tổng thể chuyển từ bùng nổ sang sụt giảm.
3. Hoa Kỳ: xuất khẩu cả nguyên liệu PVC và sàn thành phẩm đều giảm
Hoa Kỳ vừa là thị trường tiêu thụ lớn vừa là nước xuất khẩu lớn nguyên liệu nền PVC, nhưng xuất khẩu của nước này đã chịu áp lực trong ba năm qua. Năm 2025, EU áp thuế chống bán phá giá 58% đến 77% đối với sản phẩm PVC của Mỹ, cắt đứt đầu ra chính tại châu Âu, trong khi Brazil, Ấn Độ và các thị trường khác đưa ra biện pháp bảo hộ hạn chế nhập khẩu nguyên liệu PVC và vật liệu phủ sàn của Mỹ.
Chi phí năng lượng và sản xuất hóa chất trong nước đã tăng, làm yếu khả năng cạnh tranh về giá xuất khẩu, trong khi tiêu dùng nội địa mạnh khiến phần lớn năng lực được dồn cho thị trường trong nước, để lại ít hơn cho xuất khẩu; thị phần toàn cầu tiếp tục bị các nhà sản xuất châu Á xói mòn.
4. Malaysia: xuất khẩu sàn composite gỗ sụt giảm nhiều năm liên tiếp
Malaysia tập trung xuất khẩu sàn composite gỗ và tấm trang trí gỗ cao su, khối lượng xuất khẩu giảm đều trong ba năm qua. Cơn sốt cải tạo nhà sau đại dịch ở châu Âu và Mỹ đã lắng xuống và đơn hàng nước ngoài giảm mạnh; giá dầu thô toàn cầu biến động đã đẩy chi phí nhựa, keo và các đầu vào khác lên, và biến động tỷ giá ăn mòn biên lợi nhuận xuất khẩu.
Kiểm soát trong nước với xuất khẩu gỗ tròn đã thắt chặt nguồn cung thượng nguồn, và thiếu đế chất lượng tốt hạn chế sản lượng. Đồng thời, hiệu quả chi phí của sàn đàn hồi PVC Trung Quốc trở nên rõ rệt hơn, tiếp nhận các đơn hàng dự án nước ngoài trước đây do sàn gỗ Malaysia cung cấp. Áp lực trong và ngoài cộng lại khiến xuất khẩu yếu đi.
Nguyên nhân chung đằng sau sự sụt giảm xuất khẩu toàn cầu
Gộp cả bốn quốc gia lại, ngành đang đối mặt bốn áp lực chung. Thứ nhất, chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng trên toàn cầu, với thuế quan, thuế chống bán phá giá và kiểm tra truy xuất nguồn gốc làm nâng cao ngưỡng xuất khẩu. Thứ hai, nhu cầu bất động sản thương mại và cải tạo khách sạn tại châu Âu và Mỹ suy yếu, kéo nhu cầu mua cuối xuống. Thứ ba, chi phí dầu thô, nguyên liệu hóa chất và cước vận tải biển biến động mạnh mà các nhà xuất khẩu nhỏ khó chuyển sang giá bán. Thứ tư, chuỗi cung ứng dịch chuyển theo khu vực, khiến doanh nghiệp phụ thuộc vào một thị trường nước ngoài duy nhất với rất ít khả năng chống chịu.
Hướng đi thoát ra đã rõ: cân bằng thị trường trong nước và nước ngoài, đẩy mạnh phát triển các dự án công cộng, y tế và giáo dục trong nước; nâng giá trị gia tăng nhờ thiết kế và tính năng môi trường, từ bỏ cạnh tranh giá rẻ đồng nhất; và ưu tiên những thương hiệu sản xuất quy mô tại chỗ, rút ngắn chuỗi cung ứng hải ngoại. Quảng Châu Quân Đạt An Cố dựa vào năng lực tồn kho thật từ nhà máy Thường Thục của Gerflor, phục vụ cả dự án trong nước và thương mại đường biển ngắn với Đông Nam Á, bù đắp hiệu quả các cú sốc địa chính trị và chi phí của xuất khẩu đường dài.
Trong năm năm qua, xuất khẩu sàn thương mại lần lượt sụt giảm tại Trung Quốc, Việt Nam, Hoa Kỳ và Malaysia, cho thấy dựa vào sản lượng nước ngoài giá rẻ không còn khả thi. Ma sát địa chính trị và rào cản thương mại nhiều khả năng còn kéo dài, và chỉ khi cân bằng kênh nội địa với xuất khẩu, dựa trên năng lực sản xuất ổn định tại chỗ và nâng cao giá trị sản phẩm nhờ thiết kế và thương hiệu, doanh nghiệp mới chống chịu được các cú sốc của bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi.
